دیسک کمر

دیسک کمر شامل بافت ژلاتینی است که از اطراف بافت استحکام دهنده ای آن را احاطه میکند و در فضای بین مهره‌های کمری قرار گرفته اند.

دیسک کمر چیست

وظیفه دیسکها ایجاد انعطاف در حرکات ستون فقرات و خصوصا کمر و همچنین کنترل و توزیع فشارهای وارد شده به ستون فقرات می‌باشد بطوریکه در حرکات عادی روزمره مانند بادکنکی حاوی آب بین دو مهره جابجا میگردد.

 


فشارهای نامناسب و بیش از حد و طولانی میتواند باعث هم از دست رفتن آب این ماده ژلاتینی و هم پارگی بافت احاطه کننده آن شده و سبب بیرون زدن دیسک خشک شده از فضای خود به خارج گردد، چیزی که آن را “فتق دیسک کمر” ، “بیرون زدگی دیسک کمر” یا “پارگی دیسک کمر” می‌نامیم. اما در صحبتهای روزمره و عامیانه به جای تمام این اصطلاحات از اصطلاح “دیسک کمر” به عنوان بیماری مربوط به دیسک کمر نام برده میشود؛ جمله معروفی که زیاد به گوش میرسد: “دیسک کمر گرفتم”

فتق دیسک کمر

علل بیرون زدگی دیسک کمر و راه‌های پیشگیری از آن

امروزه ثابت شده که مهمترین عامل بیرون زدن دیسک کمر ژنتیک است، به این معنی که در برخی خانواده ها بصورت ژنتیکی استعداد این اتفاق وجود دارد. طبیعتا این فاکتور مهم قابل کنترل نیست اما میتوان از سایر علل به گونه‌ای پیشگیری کرد که اثر این عامل کاهش یابد. در زندگی روزمره شهری، نشستن طولانی مدت روی صندلی و نداشتن فعالیت ورزشی باعث ضعف عضلات ستون فقرات و فشار روی عناصری مانند دیسک کمر می‌شود و در گذر زمان به تخریب بافت دیسک و بیرون زدن آن می انجامد. ساده ترین شکل فعالیت ورزشی یعنی پیاده روی مرتب و مستمر میتواند حداقل اقدام ما برای پرهیز از زندگی در حالت نشسته باشد. افرادی که با توجه به شغل خود ناچار به نشستن در محل کار هستند لازم است هر نیم تا یک ساعت از جای خود بلند شده و چند قدم راه بروند و چه بهتر که حرکات اصلاحی ستون فقرات را یک یا دو نوبت در روز در محیط کار انجام دهند. انشالله در پستهای بعدی در مورد این حرکات بیشتر صحبت خواهد شد.

درد دیسک کمر چگونه است

اضافه وزن هم طبیعتا باعث فشار مداوم بیش از حد روی ستون فقرات و دیسکها میگردد و بعلاوه چاقی شکمی با ایجاد کشش روی کمر به سمت جلو سبب افزایش قوس کمری و آسیب پذیری آن میشود.
مشاغلی که با رانندگی طولانی، خم و راست شدنهای مکرر و بلند کردن اجسام سنگین همراه هستند هم عامل تشدید فشار روی دیسک ها هستند.
حتی برخی ورزشها مانند ورزشهای رزمی و بدنسازی خصوصا در صورتی که تحت نظر مربی حرفه‌ای انجام نشوند از عوامل شایع مراجعه جوانها به دلیل درد کمر و بیرون زدن دیسک به پزشک میباشند.

درد دیسک کمر چگونه است؟

در مراحل اولیه یعنی در زمانی که فشارهای مداوم باعث خشک شدن قسمت ژلاتینی دیسک میشوند بیمار از درد مبهم در ناحیه کمر شکایت دارد. دردی که معمولا در طول روز با نشستن و راه رفتن تشدید میشود و فقط با خوابیدن و استراحت میتواند تخفیف پیدا کند؛ بعضی روزها بدون درد و برخی روزها با درد زیاد میگذرند و عدم توجه به آن سبب ادامه این روند میگردد که در این صورت زمانی می‌رسد که پارگی دیسک رخ میدهد و با بیرون زدن دیسک فشار روی ریشه های عصبی اتفاق می افتد. درد این حالت دردی احساس خواهد شد که از کمر یا باسن شروع شده و به سمت پا انتشار پیدا میکند و آن را “درد سیاتیک” می‌نامیم. که میتواند خفیف یا متوسط و یا به حدی شدید باشد که بیمار را بی حرکت کند. در موارد شدید احتمال ضعف در پاها و عدم توانایی در راه رفتن و حتی بی اختیاری ادرار و مدفوع رخ میدهد که به معنی فشار قابل توجه روی عصب های مربوطه و نیاز به درمان اورژانسی طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت است؛ چرا که تعلل در انجام اقدام درمانی به معنی دائمی شدن این عوارض خواهد بود.

پارگی دیسک کمر

از علائم شایع دیگر گزگز و مور مور در پاها است که به معنی تحریک شدن ریشه‌های عصبی کمر بوده گاهی بسیار آزاردهنده هستند.

راه‌های تشخیص دیسک کمر چیست و چگونه بفهمیم دیسک کمر داریم؟

با داشتن تمام علائم ذکر شده باز هم نمیتوان با قاطعیت تشخیص دیسک کمر داد؛ در واقع داشتن هر کدام از این علائم به معنی نیاز به مراجعه به جراح مغز و اعصاب برای بررسی آنها است. ادامه روند تشخیصی شامل معاینه پزشک و در صورت صلاحدید وی انجام ام آر آی یا عکس از کمر برای تشخیص نهایی است. عکس ساده، سی تی اسکن، ام آر آی و در موارد نادر سایر روشهای تشخیصی هر کدام یافته خاصی را انتقال میدهند و هیچ کدام جایگزین دیگری نیست و باید به صلاحدید پزشک یک یا چند روش بکار گرفته شود.

تشخیص دیسک کمر

جدا از این تصویربرداری ها، گاهی لازم است نوار عصب و عضله برای بررسی شدت و نوع درگیری عصبهای پا انجام شود که البته این روش هم برای همه بیماران لازم نیست و گرچه بسیار کم خطر بوده و خیلی آزاردهنده نیست اما باید در موارد ضروری انجام گیرد.
در مجموع، با توجه به شرح حال بیمار، معاینه بالینی، یافته های تصویربرداری و نوار عصب و عضله تشخیص دیسک کمر داده می شود و در این صورت طیف وسیعی از درمانها پیش روی خواهد بود تا با توجه به شرایط بیمار بکار گرفته شوند که در پست بعدی به آنها اشاره خواهد شد.
در پایان ذکر نکته‌ای ضروری است، بافت ژلاتینی و منحصر به فرد دیسک هیچ گاه بعد از تخریب، بازسازی کامل نخواهد شد و محافظت از آن بهتر از انجام هر روش درمانی بعد از بروز آسیب خواهد بود.