درمان تومور مغزی + شیوه‌های درمان قطعی این بیماری

درمان تومور مغزی

هنگامی‌که از تومور مغزی صحبت می‌کنیم، به رشد یک توده غیرطبیعی از سلول‌ها در داخل مغز اشاره می‌کنیم. این رشد غیرطبیعی سلولی ناشی از جهش ژنتیکی DNA است. علائم تومور مغزی متعدد هستند و عمدتاً به سه عامل محل، اندازه و شدت (سرعت رشد) تومور بستگی دارند. سردرد یک علامت شایع در بسیاری از تومورهای مغزی است. در این مطلب در خصوص این بیماری و روش درمان تومور مغزی صحبت می‌کنیم.

تشخیص صحیح تومور مغزی به یک معاینه و در ثانی به برخی آزمایش‌ها نیاز دارد که برای محل و طبقه‌بندی تومور استفاده می‌شود. برای تومور مغزی درمان‌های مختلفی وجود دارد اما انتخاب شیوه درمان تومور مغزی و همچنین اثربخشی آنها به ویژگی‌های بیمار که شامل محل، شدت و اندازه تومور است بستگی دارد.

درمان تومور مغزی

مروری کوتاه بر مفاهیم ژنتیک مربوط به تومور مغزی

قبل از شرح تومور مغزی، مفید است که به طور خلاصه به برخی از مفاهیم کلیدی در خصوص آن اشاره کنیم که نیاز است آنها را بشناسید.

DNA چیست؟ DNA میراث ژنتیکی یک فرد است، نوعی کد بیولوژیکی که در آن صفات ظاهری، توانایی‌های فیزیکی، شخصیت و… یک موجود زنده آورده شده است. DNA در تمام سلول‌های بدن که دارای هسته هستند وجود دارد.

کروموزوم‌ها چه هستند؟ کروموزوم‌ها واحدهای ساختاری هستند که DNA در آنها سازماندهی می‌شود. سلول‌های انسانی ۲۳ جفت کروموزوم همولوگ (بنابراین در مجموع ۴۶ کروموزوم) در هسته خود دارند. هر جفت با جفت دیگر متفاوت است زیرا توالی ژن‌های خاصی دارد.

ژن‌ها چه هستند؟ ژن‌ها بخش‌های کوتاه یا توالی‌های DNA بیولوژیکی اساسی هستند؛ در واقع پروتئین‌ها از آنها به دست می‌آیند که مولکول‌های بیولوژیکی اساسی برای زندگی هستند. قسمتی از آنچه که هستیم و خواهیم شد در ژن‌ها قرار دارد.

جهش ژنتیکی چیست؟ این یک خطا در توالی DNA است که یک ژن را تشکیل می‌دهد. به دلیل این خطا، پروتئین حاصل خراب شده یا به طور کامل از بین می‌رود. اثرات هر دو مورد می‌تواند برای زندگی سلول که در آن جهش رخ می‌دهد و همچنین برای کل ارگانیسم مضر باشد. بیماری‌های مادرزادی و نئوپلازی‌ها (یعنی تومورها) ناشی از یک یا چند جهش ژنتیکی هستند.

تومور مغزی چیست؟

به زبان ساده تومور مغزی توده‌ای از سلول‌ها است که به طور کاملا غیرطبیعی در داخل مغز تشکیل و رشد می‌کند.

انواع مختلف تومورهای مغزی

تومورهای مغزی بر اساس معیارهای مختلف از جمله محلی که رشد توده تومور در آن شروع می‌شود و سرعت انتشار یا تهاجم آن طبقه‌بندی می‌شوند.

تفاوت تومور اولیه و تومور ثانویه (یا متاستاتیک) چیست؟

هنگامی‌که تومور به طور خود به خود در مغز یا در یک ناحیه آناتومیکی مجاور (به عنوان مثال، مننژ یا غده هیپوفیز) ایجاد می‌شود، به آن تومور اولیه مغز می‌گویند. زمانی که توده سلولی از یک تومور دیگر واقع در بخشی از بدن دور از مغز (به عنوان مثال، در ریه‌ها) ناشی می‌شود، به آن تومور ثانویه مغز می‌گویند.

تومور خوش خیم و تومور بدخیم مغزی چه هستند؟

وقتی سرعت رشد و انتشار تومور مغزی آهسته است، به آن تومور مغزی خوش خیم مغزی می‌گویند و زمانی که رشد و تشکیل توده غیرطبیعی مغز سریع است، به آن تومور مغزی بدخیم (یا کارسینوم) می‌گویند.

علاوه بر دو معیار تمایز قبلی، معیار سوم هم نیز وجود دارد که تومورهای مغزی را بر اساس ۴ درجه از I تا IV طبقه‌بندی می‌کند.

  • دو درجه اول، یعنی I و II، با رشد آهسته تومور و محدود به یک ناحیه مغزی هستند.
  • دو درجه دوم، یعنی درجه III و IV با رشد سریع و بسیار تهاجمی و بع صورت توده‌ای ‌هستند.

با توجه به آنچه تاکنون گفته شد، می‌توان گفت که تومورهای مغزی درجه I و II خوش خیم و تومورهای درجه III و IV بدخیم هستند.

تومورهای مغزی می‌توانند در هر سنی ایجاد شوند اما افراد مسن بیشتر تحت تاثیر این بیماری قرار می‌گیرند (اگرچه باید مشخص شود که تومورهای مغزی خاصی در دوران کودکی‌شان وجود داشته است یا خیر).

طبق آمارهای ثبت شده سالانه ۴۳۰۰ بیمار تومور مغزی خوش خیم که اکثر آنها گلیوم هستند و ۵۰۰۰ تومور مغزی بدخیم که عمده آنها از نوع ثانویه هستند، تشخیص داده می‌شود. گفتنی است که تومورهای اولیه کمتر از تومورهای ثانویه شایع هستند.

علت ایجاد شدن و عامل جهش تومور مغزی

عامل ایجاد تومور مغزی (اعم از اولیه و ثانویه) جهش ژنتیکی است که به موجب آن سلول‌هایی که تحت تاثیر این مشکل قرار گرفته‌اند، با سرعت بیشتری نسبت به حالت عادی رشد کرده و تقسیم می‌شوند.

پس از انجام تحقیقات و آمارهای متعدد، برخی از عواملی که احتمال ابتلا به تومور مغزی را افزایش می‌دهند، شناسایی شده‌اند که در ادامه به بیان آنها می‌پردازیم:

  • اولین عامل سن بالا است: افراد مسن به طور قابل توجهی بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند، اگرچه برخی از تومورهای مغزی مختص به دوران کودکی هستند.
  • شرایط مادرزادی: عامل دوم بیماری‌های مادرزادی است که فرد را مستعد ابتلا به توده تومورال در داخل مغز می‌کند. شرایط مادرزادی که ابتلا به تومور مغزی را افزایش می‌دهد شامل نوروفیبروماتوز، اسکلروز توبروز، سندرم تورکوت، سندرم لی- فراومنی، سندرم فون هیپل- لیندو و سندرم گورلین است.
  • قرار گرفتن در معرض تشعشع: عامل سوم به قرار گرفتن در معرض تشعشع اشاره دارد، به ویژه زمانی که برای درمان یک تومور که قبل‌تر داشته‌اید استفاده می‌شود. متاسفانه آمارها نشان می‌دهد که قرار گرفتن در معرض تشعشع به دلایل درمانی، احتمال ابتلا به تومورهای مغزی دیگر را افزایش می‌دهد.
  • عامل چهارم سابقه خانوادگی فرد است. اگر سابقه تومور مغزی در خانواده وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به این بیماری در خویشاوندان نزدیک نیز بیشتر است.

تومورهای اولیه مغز

جهش‌های ژنتیکی که تومورهای اولیه مغز را ایجاد می‌کنند، می‌توانند در انواع مختلف سلول‌های مغزی ایجاد شوند. بر اساس محل محل تومور، تومورهای مغزی آستروسیتوم، اپندیموما، الیگودندروگلیوما، تومور سلول‌های ژرمینال، مدولوبلاستوما، مننژیوم، نورینوم آکوستیک و پینئوبلاستوما ایجاد می‌شوند.

تومورهای ثانویه مغز

همانطور که قبلاً گفته شد، تومورهای ثانویه مغز از تومورهایی که در سایر نقاط بدن به دلیل جهش ژنتیکی ایجاد شده اند، ناشی می‌شوند که این فرآیند انتشار به عنوان متاستاز نیز شناخته می‌شود. تومورهایی که بیشتر باعث متاستاز در مغز می‌شوند شامل سرطان پستان، سرطان روده بزرگ، سرطان کلیه، سرطان ریه و در نهایت ملانوما هستند.

علائم و عوارض تومور مغزی

علائم تومور مغزی بسیار متنوع بوده و به اندازه، محل و سرعت رشد توده سلولی بستگی دارد. تومور خوش خیم مغزی به دلیل سرعت رشد بسیار کمتر نسبت به تومور بدخیم، خود را کمتر آشکار کرده و به سختی قابل تشخیص است.

تومور در سطح لوب فرونتال مغز (یعنی در قسمت جلویی) باعث ضعف، تغییرات شخصیتی و از دست دادن حس بویایی می‌شود، در حالی که تومور در سطح لوب اکسی پیتال (یعنی در قسمت پشتی) کاهش بینایی را به وجود می‌آورد.

به دلیل شباهت آناتومی بین مغز و جمجمه، تومور مغزی در حال رشد نمی‌تواند به طور کامل منبسط شود و در نتیجه فقط به دیواره‌های استخوانی جمجمه و محدوده مجاور آن فشار وارد می‌کند.

این فشار که به فشار داخل جمجمه معروف است، دلیل اصلی سردرد (مشخص‌ترین علامت تومور مغزی) و سایر عوارض از جمله تهوع و استفراغ بدون دلیل، مشکلات بینایی و تاری دید یا دید دوگانه و از دست دادن کامل بینایی، تشنج، گیجی در انجام کارهای روزمره، مشکل در حفظ تعادل، از دست دادن تدریجی حس یا توانایی حرکت پاها یا بازوها، سختی در صحبت کردن، تغییرات ناگهانی شخصیت و رفتار و مشکلات شنوایی است.

موارد بالا نشان‌دهنده تمام مواردی نیست که در هر بار بروز تومور مغزی مشاهده می‌شود، بلکه فقط مواردی کلی از علائم احتمالی این بیماری است. سردردهای مشکوک آنهایی هستند که بدون هیچ توضیحی ایجاد می‌شوند و با گذشت زمان بیشتر و شدیدتر می‌شوند.

اثرات تومور مغزی بر زندگی شخصی بیمار

تومور مغزی و روش درمان آن باعث بروز علائم جسمانی مختلف، عوارض جانبی ناخواسته و همچنین مشکلاتی در عواطف، روابط اجتماعی و مالی می‌شود. مدیریت همه این اثرات، نیاز به مراقبت تسکینی و حمایتی دارد که بخش مهمی از مراقبت بیمار است و برای کُند کردن، متوقف کردن یا از بین بردن تومور گنجانده شده است. مراقبت تسکینی و حمایتی، در طول مدت درمان، می‌تواند در بهبود عواطف بیمار، مدیریت علائم و حمایت از بیماران و خانواده‌های آن‌ها موثر باشد. هر فردی، با توجه به شرایط سنی، نوع و مرحله تومور، ممکن است مراقبت خاصی را دریافت کند. در اغلب موارد،  زمانی بهترین نتیجه حاصل می‌شود که بلافاصله پس از تشخیص تومور مغزی، درمان آغاز شود. قبل از شروع درمان، پزشک باید با بیمار در مورد اهداف درمانی، برنامه درمانی پیشنهادی، عوارض جانبی احتمالی و گزینه‌های مراقبت تسکینی و حمایتی صحبت کند. بسیاری از بیماران ممکن است نیاز به صحبت با مددکار اجتماعی و یا شرکت در گروه‌های حمایتی داشته باشند.

تشخیص تومور مغزی

تشخیص تومور مغزی ابتدا توسط پزشک و معاینه اولیه شروع می‌شود. پس از آن عکس‌برداری‌هایی مانند MRI یا CT اسکن برای درک محل دقیق تومور و منشا احتمالی آن انجام می‌شود. در نهایت از طریق بیوپسی مغزی، ماهیت بدخیم یا خوش خیم بودن تومور مغزی تعیین می‌شود.

تشخیص تومور مغزی

۱- معاینه توسط پزشک

جراح مغز و اعصاب بیمار را که از علائم تومور مغزی رنج می‌برد تحت معاینات مختلفی قرار می‌دهد تا بینایی، شنوایی، تعادل، هماهنگی و رفلکس‌های او را ارزیابی کند. از دست دادن جزئی یا کامل هر یک از این توانایی‌ها می‌تواند اطلاعات خاصی را در مورد ناحیه آسیب دیده مغز به پزشک ارائه دهد.

۲- عکس‌برداری از مغز

عکس‌برداری از مغز در واقع روشی برای روشن شدن محل دقیق تومور و همچنین اینکه آیا تومور اولیه یا ثانویه است، استفاده می‌شود.

MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) آزمایش انتخابی است، اما CT اسکن (توموگرافی کامپیوتری) و PET (توموگرافی با انتشار پوزیترون) نیز نقش مهمی ‌در تشخیص تومور دارند. دانستن اینکه توده تومور در کجا تشکیل شده است و اینکه آیا متاستاز است یا خیر، به برنامه ریزی صحیح درمان کمک می‌کند.

۳- بیوپسی مغزی

بیوپسی مغزی پس از شناسایی ناحیه آسیب دیده توسط تومور انجام می‌شود. این معاینه شامل برداشتن یک نمونه کوچک از توده تومور مغزی و مشاهده آن با میکروسکوپ است.

روش های درمانی تومور مغزی

درمان تومور مغزی

امروزه درمان تومور مغزی امکان پذیر است. برای انجام این کار انتخاب مناسب‌ترین روش درمانی به عواملی مانند نوع، محل، اندازه تومور و وضعیت سلامتی بیمار بستگی دارد.

درمان‌های تومور مغزی که امروزه وجود دارند شامل جراحی، رادیوتراپی، شیمی‌درمانی، رادیو جراحی (جراحی به کمک اشعه)، درمان هدفمند و توانبخشی است. هر کدام از این درمان‌ها به طور متقابل یکدیگر را حذف نمی‌کنند، بلکه در واقع اغلب برای اطمینان از بهبودی بهتر، ترکیبی از آنها توسط تیم پزشکی انتخاب می‌شود (به عنوان مثال، جراحی به دنبال جلسات رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی).

در مراقبت از بیمار مبتلا به تومور مغزی، گروه‌های مختلفی از متخصصان پزشکی از جمله متخصصان مغز و اعصاب،جراح مغز و اعصاب،  انکولوژیست‌ها، رادیولوژیست‌ها، دستیاران پزشکی، پرستاران، مددکاران اجتماعی، داروسازان، مشاوران، متخصصان تغذیه، فیزیوتراپیست‌ها، کاردرمانگران، متخصصان توانبخشی و.. با هم همکاری می‌کنند تا برنامه درمانی کلی برای بیمار تعریف گردد. گزینه‌ها و توصیه‌های درمانی تومور مغزی به پارامترهای مختلفی از جمله: اندازه، نوع، محل و گرید تومور و این موضوع که آیا تومور به بخش‌های حیاتی مغز فشار وارد می‌کند یا خیر و همچنین علائم، سلامت عمومی و ترجیحات درمانی بستگی دارد. اگر تومور به سایر قسمت‌های بدن گسترش یافته باشد، عوارض جانبی احتمالی، اولویت و سلامت کلی بیمار بسیار مهم است. برخی از انواع تومورهای مغزی به سرعت رشد می‌کنند و برخی دیگر رشد کُندی دارند. با در نظر گرفتن همه این عوامل، پزشک در مورد اینکه چه مدت پس از تشخیص بیماری،  باید درمان شروع شود، با بیمار صحبت خواهد کرد.

بهترین روشهای درمان تومور مغزی

درمان موفقیت‌آمیز تومورهای مغزی، معمولاً با چالش مواجه است. وظیفه‌ سد خونی- مغزی بدن این است که از مغز و نخاع در برابر مواد شیمیایی مضر محافظت ‌کند. همچنین، این سد، از بسیاری از انواع شیمی درمانی جلوگیری می‌کند. اگر تومور در نزدیکی بخش‌‌های حساسی از مغز یا نخاع قرار داشته باشد، جراحی تومور مغزی می‌تواند دشوار باشد. حتی اگر جراح تومور مغزی بتواند تومور را به طور کامل حذف کند، ممکن است هنوز قسمت‌هایی از تومور در مغز باقی بماند و برای برداشتن با جراحی، بسیار کوچک باشد. در این صورت، از پرتودرمانی و یا شیمی درمانی استفاده می‌شود. در تومورهای با گرید بالاتر، درمان معمولاً با جراحی آغاز می‌شود و به دنبال آن، اغلب از پرتودرمانی و شیمی‌درمانی پس از یک دوره بهبودی استفاده می‌گردد. در ادامه، به معرفی مهم‌ترین گزینه‌های درمانی تومور مغزی می‌پردازیم.

روش های درمان تومور مغزی

درمان‌های تسکینی

برخی از علائم تومور مغزی می‌تواند آنقدر شدید باشد که زندگی روزمره بیماران و مراقبان آن‌ها را مختل سازد. با این حال، بسیاری از علائم، اغلب با مصرف برخی از داروها قابل کنترل هستند. افرادی که همراه با درمان تومور، مراقبت‌های تسکینی و حمایتی دریافت می‌کنند، اغلب علائمِ کمتر، کیفیت زندگی بهتر و رضایتمندی بیشتری از روند درمانی دارند. درمان‌های تسکینی روشی بسیار متفاوت هستند و اغلب شامل تجویز دارو، اصول تغذیه‌ای متفاوت، استفاده از فنون آرامش‌بخش، حمایت عاطفی، معنوی و… هستند.

درمان‌های حمایتی

مراقبت‌های حمایتی برای افراد مبتلا به تومور مغزی شامل موارد زیر است:

  • کورتیکواستروئیدها. این داروها، برای کاهش تورم مغزی استفاده می‌شود که می‌تواند سردرد ناشی از تورم را بدون نیاز به داروهای مسکن کاهش دهد. همچنین، این داروها ممکن است فشار و آماس ناشی از بزرگ شدن تومور را کاهش دهند و به بهبود علائم عصبی در بافت سالم مغز کمک کنند.
  • داروهای ضد تشنج. این داروها، به کنترل تشنج کمک می‌کنند و انواع مختلفی از داروها هستند که توسط متخصص مغز و اعصاب تجویز می‌شوند.

جراحی تومور مغزی

در سالهای اخیر مطالعات مختلف با قدرت ثابت کرده‌اند که برداشتن حجم بیشتری از این تومور در زمان جراحی مهمترین فاکتور در کنترل بیماری خواهد بود؛ بر خلاف آنچه حدود ده یا پانزده سال قبل تصور میشد و حتی عمل جراحی تومور مغزی را در این بیماران بی اثر میدانستند. تکنولوژی‌های جدید در سالهای اخیر برای اینکار کمک شایانی به جراحان کرده‌اند. میکروسکوپهایی با قابلیتهای جدید مثل امکان تزریق مواد فلورسئین که در زمان جراحی سبب رنگ گرفتن قسمتهای دچار تومور در مغز میشوند، انجام جراحی بیدار برای کنترل عملکرد تکلم بیمار تا بتوان حجم بیشتر از تومور را بدون آسیب عصبی برداشت، دستگاه ناوبری (ناویگاسیون) که برای پیدا کردن دقیق محل تومورهای کوچک کمک کننده هستند، مونیتورینگ عصبی حین عمل برای کنترل عملکرد حرکتی اندامها، سونوگرافی حین عمل که میتواند بقایای تومور که از چشم دور مانده‌اند را پیدا کند و حتی ام آر آی در اتاق عمل که به صورت دقیق‌تری در جهت اطمینان از تخلیه کامل تومور اطلاعات بدست میدهد.

چالش اصلی در درمان تومورهای مغزی، بدخیم ترین نوع آن یعنی گلیوبلاستوما است. این تومور بدخیم مغزی از بافت خود مغز منشا گرفته و سلولهای آن در جهات مختلف داخل بافت سالم نفوذ میکنند و به این دلیل حتی اگر در ظاهر تمام تومور برداشته شود این سلولهای منتشر شده باید به شکل دیگری درمان گردند.

  • کرانیوتومی: برداشتن موقتی تکه‌ای از جمجمه برای دسترسی جراحان به تومور
  • جراحی تومور مغزی بیدار: بیماران در طول انجام این جراحی، بیدار و آرام هستند. با استفاده از این شیوه جراحی، پزشکان می‌توانند اطمینان حاصل کنند که عملکرد طبیعی مغز تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد.
  • نورواندوسکوپی: معرفی آندوسکوپ در جراحی قاعده جمجمه تحولی بزرگ در جراحی تومور‌ هیپوفیز ایجاد کرده است. به این ترتیب امکان خارج کردن کامل تومور از طریق بینی با کمترین آسیب به ظاهر فرد و عناصر بینی و در عین حال دید بهتر و کامل‌تر در زمان جراحی فراهم آمده. آندوسکوپ مغز هم برای جراحی برخی تومورهای کوچک مغزی ابداع پرکاربردی است که سبب کوتاه شدن زمان و میزان برش و آسیب بافتی عمل جراحی میشود.
  • روش لیزر با استفاده از MRIرادیولوژیست‌ها و جراحان مغز و اعصاب، از فناوری کامپیوتری و تصویربرداری حین عمل، برای تعیین محل تومور و تخریب دقیق سلول‌های سرطانی با استفاده از لیزر و حرارت بهره می‌گیرند.
  • بیوپسی: در این روش، نمونه کوچکی از بافت تومور مغز، زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
  • جراحی نوروپلاستی: این روش جراحی، به حفظ و بازیابی ظاهر و آناتومی جمجمه کمک می‌شود.

پرتودرمانی

اما علیرغم بهره‌گیری از این روشها همچنان نیاز به درمانهای تکمیلی، یعنی پرتودرمانی و شیمی درمانی وجود دارد. تکنیکهای جدید پرتودرمانی سبب میشوند اشعه ایکس با کمترین میزان آسیب به بافت سالم با دقت زیاد بافتهایی از مغز که مورد تهاجم سلولهای تومور قرار کرفته‌اند را هدف قرار دهد. برخلاف گذشته که هیچ داروی موثری به عنوان شیمی‌درمانی برای گلیوبلاستوم وجود نداشت امروزه چند دارو برای این کار مورد استفاده قرار میگیرند و عوارض نسبتا قابل تحملی دارند و حتی داروی “تمودال” که مهمترین و شایعترین داروی مورد استفاده است به صورت خوراکی مصرف میگردد.

اگر پس از جراحی، هنوز بخشی از تومور باقیمانده باشد، ممکن است از پرتودرمانی استفاده شود. در پرتودرمانی از اشعه ایکس و پرتوهای پُرانرژی دیگر، برای از بین بردن سلول‌های سرطانی و یا کُند کردن روند رشد تومورهای خوش‌خیم مغز استفاده می‌شود.

  • پرتودرمانی خارجی: رایج‌ترین نوع پرتودرمانی است که برای تومورهای مغزی کاربرد دارد. در این روش، پرتو به تومور و بافت مغز مجاور یا کل مغز هدایت می‌شود. گاهی اوقات، برای درمان تومورهای متاستاتیک مغز، از روش پرتودهی به کل مغز استفاده می‌شود، به ویژه زمانی که تومورهای متاستاتیک متعددی در سراسر مغز وجود داشته باشد. برای مثال: تومورهایی که خیلی کوچک هستند و در اسکن دیده نمی‌شوند.
  • رادیوسرجری استریوتاکتیک: در این نوع از پرتودرمانی، از پرتوهای کوچک‌تر و هدفمندتر از اشعه ایکس برای حفظ بافت‌های سالم اطراف تومور استفاده می‌شود. این روش، اغلب زمانی انجام می‌شود که تومور در ناحیه غیرقابل دسترس وجود داشته باشد.
  • پروتون درمانی: در این روش، از ذره‌ای به نام پروتون برای ارسال تابش به تومور استفاده می‌شود. پروتون درمانی ممکن است گزینه مناسبی برای انواع خاصی از تومورها باشد. این روش، در مقایسه با سایر روش‌ها، تابش کمتری را به بافت‌های سالم اطراف اِعمال می‌کند.

شیمی درمانی

داروهای شیمی درمانی، داروهایی هستند که سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند. شیمی درمانی به ندرت به عنوان یک روش درمانی مستقل برای تومورهای مغزی کاربرد دارد و اغلب در ترکیب با جراحی و یا پرتودرمانی استفاده می‌شود. در حال حاضر، روش‌های مختلفی برای وارد کردن داروهای شیمی‌درمانی به مغز، ابداع شده است.

درمان دارویی هدفمند

درمان‌های دارویی هدفمند، داروهایی هستند که به طور انتخابی تنها به سلول‌های سرطانی و یا تومورها حمله می‌کنند و موجب توقف گسترش تومور می‌شوند. برخلاف شیمی‌درمانی، در درمان‌ دارویی هدفمند، از بافت سالم محافظت می‌شود. بنابراین، معمولاً دارای عوارض جانبی کمتر و خفیفی هستند. این داروها، اغلب برای درمان تومورهای متاستاتیک مغزی استفاده می‌شوند و همراه با دیگر درمان‌ها مانند جراحی یا پرتودرمانی کاربرد دارند.

گامانایف

روشهای رادیوتراپی مختلفی در سالهای اخیر معرفی شده‌اند مثل “گامانایف” و “سایبرنایف” که بیشتر در مورد تومورهای خوش خیم مغزی کاربرد دارند و بیمار به جای مراجعه چند ده روزه به مرکز پرتودرمانی، فقط در یک روز اشعه لازم برای کنترل بیماری به تومور تابانیده شده و از آسیب بافتهای مجاور پرهیز میگردد. تکنیک جدید “IMRT” روشی پیشرفته برای پرتودرمانی تومورهای خوش خیم و بدخیم است که سبب به حداقل رساندن آسیب اشعه در زمان رادیوتراپی میشود. البته هر کدام از این روشها محدودیتهای خاص خود را نیز دارند و نمیتوان از آنها در تمام بیماران استفاده کرد.

گامانایف

گزینه‌های درمانی بر اساس نوع تومور مغزی

  • الیگودندروگلیوما. در افراد مبتلا به اولیگودندروگلیوم گرید ۲ یا ۳، پرتودرمانی در ترکیب با داروهای شیمی درمانی لوموستین، پروکاربازین و وین کریستین توصیه می‌شود. در برخی از افراد مبتلا به این نوع تومور گرید ۲، تا زمان بروز علائم، یا تا زمانی که اسکن تصویربرداری در حال رشد بودن تومور را نشان ندهد، درمان آغاز نمی‌شود.
  • آستروسیتوم. در افراد مبتلا به آستروسیتومای گرید ۲، پرتودرمانی و سپس شیمی‌درمانی با تک داروی تموزولوماید توصیه می‌شود. در برخی از افراد مبتلا به این نوع تومور، تا زمانی که تومور علائمی ایجاد نکرده یا اسکن تصویربرداری رشد تومور را نشان نداده است، درمان به تعویق می‌افتد. به افراد مبتلا به آستروسیتومای گرید ۳ و ۴ پرتودرمانی و سپس تموزولوماید یا ترکیبی از این درمان‌ها به طور همزمان تجویز می‌شود.
  • گلیوبلاستوما. اکثر افراد مبتلا به گلیوبلاستوما گرید ۴ یا آستروسیتوم گرید ۲ یا ۳ که تومور بدون جهش ژنتیکی است، پرتودرمانی و شیمی درمانی با تموزولوماید به طور همزمان توصیه می‌شود. برای گلیوبلاستوما گرید ۴، در قسمت فوقانی مغز، درمان با میدان الکتریکی متناوب نیز مفید است.

توانبخشی

پس از درمان تومور مغزی، جهت بازیابی مهارت‌ و عملکرد بافت‌های آسیب‌دیده‌، لازم است تا بیمار جهت تعیین و دریافت بهترین نوع مراقبت توانبخشی به مرکز توانبخشی معرفی شود. متخصصان مختلف توانبخشی عبارتند از:

  • فیزیوتراپیست‌ها به ارزیابی توانایی ایمن و بهبود قدرت و تعادل بیمار می‌پردازند.
  • کاردرمانگران، توانایی بیمار را در انجام فعالیت‌های روزمره زندگی مانند لباس پوشیدن، استحمام و… ارزیابی می‌کنند. همچنین، سنجش مهارت‌های بینایی، تفکر، کار، رانندگی یا سایر وظایف چالش‌برانگیز را بررسی می‌کنند.
  • گفتاردرمانگران، ارزیابی مشکلات گفتاری، تفکر و اختلالات بلع بیمار را بر عهده دارند.

علائم تومور مغزی

هر بیمار مبتلا به تومور مغزی علائم خاص خود را دارد که به عوامل متعددی بستگی دارد که در ادامه به بررسی آنها می‌پردازیم:

محل، اندازه و نوع تومور

درمان یک تومور اولیه، به ویژه اگر خوش خیم و در ناحیه‌ای قابل دسترسی برای جراح باشد، آسان‌تر از یک تومور گسترده و واقع در نواحی غیرقابل دسترس مغز است. تومورهای مغزی ثانویه به طور کلی جدی‌ترین و دارای بدترین علائم هستند.

تشخیص زودهنگام

تشخیص تومور مغزی در مراحل اولیه به امکان درمان راحت‌تر ‌با خطر عوارض کمتر کمک می‌کند.

وضعیت سلامتی عمومی‌فرد بیمار

فردی که در شرایط سلامتی کامل نیست رادیوتراپی، جراحی، شیمی‌درمانی و … را کمتر تحمل می‌کند و این بر عهده کادر پزشکی است که با توجه به وضعیت بیمار تعیین کنند کدام شیوه درمانی مناسب است.

کیفیت درمان

متأسفانه برخی از تومورهای مغزی به قدری شدید هستند که به درمان‌های فشرده و بسیار تهاجمی ‌نیاز دارند. در این موارد باید به یک جراح مغز و اعصاب و یک انکولوژیست متخصص در این زمینه که سابقه مناسبی در این زمینه دارد مراجعه کنید.

نتیجه‌گیری

تومور مغزی یا تومورهای سیستم عصبی مرکزی، یک گروه بسیار ناهمگن از تومورها هستند که از نظر مورفولوژی، محل شروع، بیولوژی، رفتار بالینی، علائم و رویکرد درمانی متفاوت هستند. تومورهای مغزی به دو دسته اولیه و ثانویه یا متاستاز تقسیم می‌شوند که در ابتدا در سایر اندام‌ها مانند ریه یا سینه ایجاد می‌شوند و سپس به بافت عصبی انتقال پیدا می‌کنند.

علائم تومور مغزی به دلیل افزایش فشار داخل جمجمه و فشرده شدن ساختارهای مغز بروز می‌کند. علائم بر اساس محل آسیب دیده، اندازه و تهاجمی بودن بیماری متفاوت است و در اثر توده یا نفوذ در سطح مغز (پارانشیم مغز) و تخریب بافت‌های مغز ایجاد می شود؛ سردرد بی‌دلیل مهم‌ترین نشانه این بیماری است و باید جدی گرفته شود.

درمان تومورهای مغزی شامل جراحی، رادیوتراپی و شیمی‌درمانی به صورت جداگانه یا همراه با یکدیگر است که کادر پزشکی با توجه به وضعیت بیمار این تصمیم را می‌گیرد. جراحی برای برداشتن کامل تومور مغزی درمان استاندارد برای همه تومورهای مغزی است، اما همیشه گزینه مناسبی نیست. هنگامی که توده تومور با جراحی برداشته شد، هدف تعیین تشخیص بافت شناسی و بهبود کیفیت زندگی بیمار است که در ادامه عمل جراحی تجربه می‌کند.

 

4.2/5 - (14 امتیاز)